Artikel Veenhuizen

English | Deutsch

 Algemeen

Veenhuizen is uitgestrekt en bestaat uit meerdere woondelen waar tezamen ongeveer 1250 mensen wonen. Dit is inclusief een wisselend aantal lang gestraften die in de gevangenissen leven. Het dorp ligt op de grens van Drenthe en Friesland, ten zuidwesten van Norg.
Over Veenhuizen is ontzettend veel te vertellen. Veel Nederlanders kennen Veenhuizen als het gevangenisdorp in Drenthe waarin drie gevangenissen centraal staan. Veenhuizen is echter ook bekend vanwege het Landelijk Gevangenismuseum en de bijzondere geschiedenis. Weer anderen kennen Veenhuizen van de ongerepte natuur, zoals het Fochteloërveen, en de ruim 100 monumentale gebouwen. De geschiedennis, cultuur en natuur maken een bezoek aan Veenhuizen zeker de moeite waard.

Historie

De naam Veenhuizen komt al in 1381 voor, dan nog als Veenhuysen. Het dorp is genoemd naar de woningen die aan de rand van het veen stonden. Het was dus in eerste instantie een veenontginningsdorp. Rond 1823 kwam de grote verandering.
Het dorp werd onder leiding van Generaal J. van den Bosch omgetoverd tot een modelsamenleving om het armoedeprobleem in Nederland op te lossen. Veenhuizen was geen vrijwillige verblijfplaats maar een opvangplaats en heropvoedingskamp onder dwang voor wezen, bedelaars en landlopers. De bewoners werden permanent bewaakt en verdeeld over 3 gedeelten, de gestichten genaamd. Het aantal tewerkgestelden nam onvoorstelbaar snel toe tot enkele duizenden. Het contact met de buitenwereld was minimaal omdat het dorp geheel zelfvoorzienend was door de bouw van alle benodigde voorzieningen zoals een ziekenhuis en scholen. Omdat de kosten te hoog waren, ging de maatschappij failliet in 1859 en werd het dorp overgedragen aan de Staat.
Justitie besloot de barakken te vervangen door stenen gebouwen en er strafinrichtingen te plaatsen. Langzamerhand groeide Veenhuizen uit tot een gevangenisdorp. Het dorp was tot begin jaren negentig nog steeds gedeeltelijk afgesloten voor publiek en wonen in Veenhuizen was slechts mogelijk voor personeel en hun familie. Tegenwoordig is Veenhuizen vrij toegankelijk, iedereen mag er wonen.

Voorzieningen

Vroeger was Veenhuizen geheel zelfredzaam, alle benodigde voorzieningen waren aanwezig. Dat is nu niet meer het geval, maar toch zijn er nog relatief veel voorzieningen vergeleken met de grootte van het dorp. Zo vind je er scholen, kerken, sportverenigingen, een hotel, diverse bedrijven en een dorpshuis.

Bijzonderheden

 In 2009 is Veenhuizen kandidaat gesteld voor de werelderfgoedlijst van UNESCO door de gemeente en de provincie. Gedeputeerde Rein Munniskma: "Veenhuizen is een unieke combinatie van een groot aantal gebouwen met één centrale uitstraling temidden van landschappen die er ook mogen wezen. Ze hebben allemaal één ding gemeen: ze verdienen een blijvende bescherming vanwege hun universele waarde en onvervangbaarheid. De architectuur, de rechtlijnigheid van het landschap en de gevangenis vertellen, alleen al doordat ze nog in hun volle omvang aanwezig zijn, een compleet en fascinerend verhaal. Want dat is wat dit dorp werkelijk uniek maakt, de verbinding tussen een bijzonder stuk sociale geschiedenis van de Randstad en het Drentse platteland dat handen en voeten gekregen heeft in Veenhuizen. Veenhuizen verdient het om te worden beschermd, goed te worden beheerd en als wij dat willen, het behoud ervan te stimuleren."

Veenhuizen heeft drie penitentiaire inrichtingen: Norgerhaven, Esserheem en Groot Bankenbosch. Norgerhaven ligt in het eerste gesticht en geldt als een van de strengst beveiligde gevangenissen van Nederland waar over het algemeen de zwaarst gestraften zitten. Esserheem bevindt zich in het tweede gesticht. De strafmaat varieert hier van enkele maanden tot vele jaren. Samen bieden ze plaats aan ongeveer 450 veroordeelden. In het derde gesticht ligt Groot Bankenbosch, temidden van de bossen. Groot Bankenbosch is een half-open inrichting waar ruim 180 veroordeelden met een lagere straf verblijven. Ten slotte is er nog een jeugdgevangenis, Het Poortje, waar een kleine 100 jongeren verblijven.

In en rond Veenhuizen liggen uitgestrekte bossen met vele wandel- en fietspaden. Het meest bijzondere is het Fochteloërveen. Dit is een gebied van circa 3000 hectare heide en hoogveen waar bijzondere flora en fauna voorkomen. Er loopt een prachtige fietsroute door het gebied richting Appelscha die u het beste van dit bijzondere natuurgebied laat zien.

 Zeer karakteristiek voor Veenhuizen zijn de monumentale panden, voor het meerendeel gebouwd tussen 1883 en 1914 door bouwmeester J.F. Metzelaar en zijn zoon W.C. Metzelaar. Zij ontwierpen onder andere een kerk, scholen, een directiehotel, speciale voorzieningen in het dorp en dienstwoningen. Geheel in de geest van de tijd waren deze woningen aangepast aan de strikte behoeften, zonder veel franje, en volledig volgens de ambtelijke hiërarchie die gold in Veenhuizen. Er waren verschillende typen woningen, afhankelijk van de rang kreeg een ambtenaar er een toegewezen. Het kenmerkende is dat diverse huizen stichtelijke spreuken op de gevel meekregen, die verband hielden met het beroep van de bewoners; zo woonde in het huis met ‘Orde en Tucht' de hoofdonderwijzer, in ‘Zorg en Vlijt' leefde de winkelier, de predikant in ‘Humaniteit', terwijl er bij de dokter ‘Toewijding' en bij de apotheek ‘Bitter en Zoet' op de voorgevel stond te lezen. De pedagogische gedachte was om de gevangenen tijdens hun dagelijkse tocht naar de arbeid op deze manier de deugden bij te brengen.

 

 

Fochteloërveen op  facebook

Fochteloërveen